Konurbacji nie jest ograniczony do Randstad sam, chociaż środek ciężkości leży tam. Dość typowo, w Holandii istnieje wiele średnich miast, ale nie naprawdę duże. Jego największym miastem, Amsterdam z ok. 750.000 mieszkańców we własnym gminy, należy do jednej z mniejszych stolic europejskich.

W Holandii tworzyli także Erazm z Rotterdamu, Christiaan Huygens i Spinoza. Bardzo długo w Holandii przebywał Kartezjusz. Pisali oni jednak po łacinie. W tym czasie Holandia posiadała znakomitych filologów klasycznych, którzy tłumaczyli dzieła starożytnych autorów na holenderski.

Pięć wieków później, dokładnie w tym samym miejscu przekraczając wrota czasu przenosimy się w świat XVII i XVIII-wiecznej Holandii. Jesteśmy w wiosce Zaanse Schans ( nazwa wzięła się od przepływającej obok rzeki Zaan i szańców z przeszłości ‘schans’ ).

Teren jest niezwykle malowniczy – poprzecinany licznymi kanałami, których brzegi łączą białe mostki. Na niewielkich działeczkach, otoczone zacisznymi ogródkami stoją miniaturowe domki pomalowane w tradycyjny zielony kolor z białymi, rzeźbionymi wiatrownicami i czerwonymi dachami. Nad brzegiem rzeki stare magazyny i wiatraki. Widok jak z obrazka.

Nie jesteśmy bynajmniej w muzeum ani w skansenie lecz w kolorowej, tętniącej życiem wiosce. Domki mają swoich mieszkańców, na przydomowych poletkach pasą się owce i kozy  a w jednym z wiatraków produkowany jest olej z orzeszków.

Czy wiecie, że było to pierwsze i przez wiele, wiele lat najważniejsze centrum przemysłowe w Europie?

Wynalezienie przez Cornelisa Corneliszoon’a na początku Złotego Wieku wału korbowego, przyczyniło się do masowego powstawania wiatraków. Bliskość Amsterdamu z jego potężnym przemysłem i handlem oraz obfitość taniej siły napędowej – wiatru i wody – spowodowała, że w Zaanse i jego okolicach na przestrzeni wieków powstało ponad 1000 napędzanych wiatrem warsztatów. Wykorzystywane były jako tartaki, młyny, produkowano w nich olej, farby, tabakę, musztardę.

Niestety do naszych czasów dotrwało ich zaledwie dwanaście. Dzięki wielu sponsorom udało się ocalić je od zniszczenia i stworzyć dzisiejszą wioskę Zaanse Schans przywołującą wspomnienia o dawnej świetności okolic Zaansestreek.

Wiosna zaczyna się w Keukenhof
Ogród Keukenhof w Lisse to jedna z największych wiosennych atrakcji Holandii, od ponad 50 lat, co roku odwiedzana przez tysiące turystów z całego świata. Otoczony polami kwitnących roślin cebulowych, położony niedaleko Amsterdamu, Hagi, Lejdy, Haarlem i nadmorskiego kurortu Noordwijk, rozkwita wiosną ponad 7 milionami kwiatów cebulowych – tulipanów, żonkili, narcyzów, hiacyntów. W harmonii z kwitnącymi krzewami i różnorodnymi roślinami wieloletnimi, pośród pięknych drzew i nad wodą, m.in. dużym stawem z majestatycznie pływającymi po nim łabędziami i piękną fontanną, kwitnące tutaj przez 8 tygodni kwiaty, sprawiają, że można poczuć się tu jak w raju i naprawdę witać wiosnę.

Dzień zachwytu
W Keukenhof, bez względu na to czy spaceruje się po parku, czy odwiedza pawilony można w pełni cieszyć się pięknem kwitnących kwiatów. Na odwiedzających czekają tu kilometry alejek pośród współcześnie zaaranżowanych rabat, w Ogrodzie Naturalnym, Japońskim, Muzycznym czy Historycznym, a z balkonu wiatraka pochodzącego z 1892 r. lub nowej platformy widokowej można spojrzeć „z góry” na całe to morze kwiatów. Ilość i różnorodność kwitnących tu roślin naprawdę zapiera dech w piersiach. Dla kochających ogrody Keukenhof to również źródło inspiracji. Po wizycie w ogrodzie spróbujcie stworzyć swój własny mini-Keukenhof. Wystarczy zacząć od kilku kupionych tutaj cebulek. Keukenhof to też raj dla miłośników fotografowania i filmowania przyrody i wszystkich tych, którzy chcą przeżyć wiosnę w jej najpiękniejszych barwach.

Trochę historii
Ogród Keukenhof założony został w 1949 z inicjatywy ówczesnego burmistrza Lejdy i przy współpracy bardziej znaczących hodowców i eksporterów cebulek, którzy w ten właśnie sposób, „na żywo”, chcieli zaprezentować swój towar. Z biegiem lat rabaty kwiatów cebulowych wzbogaciły rośliny wieloletnie, krzewy i drzewa. W pierwszym roku swoje cebulki zaprezentowało w ogrodzie 40 firm z regionu cebulowego, obecnie cebulki do obsadzenia ogrodu dostarczane są przez ok.100 firm. Układ przestrzenny majątku Keukenhof, w stylu angielskiego ogrodu krajobrazowego, powstał jeszcze w 1850 r., według wcześniejszego projektu dobrze znanych architektów krajobrazu, ojca i syna Zocherów. Beukenlaan (Aleja Bukowa) z majestatycznymi drzewami, tak jak i pierwsze kanały pochodzą z tego właśnie okresu. W 1999 r. ogród został powiększony o 4 ha, na których powstały, m.in. Ogród Konwencjonalny, zaprojektowany w kształcie wachlarza, w naturalny sposób połączony ze starszą częścią ogrodu, Ogród Historyczny otoczony murem, z najstarszymi odmianami roślin cebulowych i ogrodem zielnym oraz jeden z ciekawszych labiryntów w Europie.

Skąd pochodzi nazwa Keukenhof?
Tereny dzisiejszego ogrodu stanowiły dawniej część posiadłości holenderskiej księżnej Jakoby z Bawarii (1401-1436), która w tej właśnie okolicy spędzała najwięcej swego czasu. Tutaj polowała, a przede wszystkim zbierała zioła do zamkowej kuchni. Stąd też nazwa Keukenhof – „ogród kuchenny”.

Unikalna metoda obsadzania rabat
Chociaż większość roślin cebulowych kwitnie od połowy kwietnia do połowy maja, kiedykolwiek nie odwiedzilibyście Keukenhof, gdy jest on otwarty, zawsze znajdziecie się wśród kwitnących kwiatów. Dzieje się tak za sprawą warstwowej metody obsadzania rabat, stosowanej tutaj z powodzeniem od 10 lat. Od września do pierwszych przymrozków ok. 30 ogrodników obsadza ogród cebulkami. W najniższej warstwie sadzone są cebulki tulipanów kwitnących najpóźniej, w warstwie środkowej cebulki tulipanów wczesnych, a nad nimi cebulki krokusów. W ten sposób, w tym samym miejscu, przez cały czas pojawiają się kolejno rozkwitające kwiaty. Oczywiście co roku zmienia się układ rabat i wprowadza nowe odmiany. Ogród nie tylko wygląda wtedy każdego roku inaczej, ale jest również „zdrowszy”. Płodozmian tego typy zabezpiecza go przed rozprzestrzenianiem się chorób roślin.

Przepych pod dachem
Atrakcją Keukenhof są również zmieniające się niemal co tydzień wystawy kwiatów ciętych.
Przepiękne ich aranżacje prezentowane są zwykle w Pawilonie Oranje Nassau. W drugim pawilonie, księcia Willema Alexandra warto zobaczyć stałą wystawę tulipanów, a pod koniec sezonu wystawę lilii. Ta ostatnia, z wystawianymi tu ponad 300 różnymi gatunkami lilii, w ciągu 20 lat, stała się największą doroczną wystawą lilii na świecie. Z kolei w Pawilonie Królowej Beatrix, z pewnością zauroczą Was przepiękne egzotyczne storczyki (orchidee), a w Pawilonie Królowej Juliany oryginalne aranżacje i bukiety, ułożone z uwzględnieniem najnowszych trendów.

Sztuka i muzyka
Od samego początku Keukenhof był miejscem gdzie przyrodę łączono ze sztuką. W parku znajduje się wiele rzeźb artystów holenderskich, na stałe wkomponowanych w krajobraz. Co roku organizowane są tu też wystawy czasowe rzeźby, malarstwa czy fotografii. Park rozbrzmiewa też muzyką. Regularnie organizowane są tu koncerty różnego typu, a co 15 minut można usłyszeć rozbrzmiewające wśród zieleni dźwięki karylionu.

Haarlem słynie z wielu interesujących muzeów, a także wspaniałych budowli, jak chociażby Katedra St. Bavo, ratusz miejscki, czy też Vleeshal (“targ mięsny”).

Haarlem to także doskonałe miesjce na robienie zakupów. Miasto oferuje wiele specjalistycznych sklepów i ekskluzywnych butików.

W każdej chwili można również zrelaksować się w jednej z wielu kafejek i po prostu obserwować życie miasta.

Po ulicach miast najlepiej poruszać się rowerem – istnieją tu setki tras dla pieszych i rowerzystów, które powiodą nas w najciekawsze zakątki większych i tych całkiem malutkich miejscowości.

Holendrzy słyną z zamiłowania do sztuki, dlatego w miejskich, kolorowych i wystylizowanych kamieniczkach znajdziemy mnóstwo galerii, kameralnych teatrów, wystaw malarskich oraz lokali muzycznych, w których można napić się słynnej jałowcówki lub zimnego piwa.

Od V wieku Holandia należała do państwa Franków, a w VII wieku doszło do jej chrystianizacji. Po rozpadzie imperium karolińskiego w IX wieku kraj znalazł się na pograniczu Niemiec.

Do wieku XII powstały tu autonomiczne księstwa i hrabstwa. Nominalnie były zależne od władców Francji. Były to księstwa Brabancji, Limburgii, oraz hrabstwa Holandii i Geldrii. Fryzja i Groningen były zamieszkane przez wolnych chłopów i rybaków, którzy nie uznawali żadnego zwierzchnictwa.

300 lat później ziemie zostały zjednoczone i weszły w skład państwa pod rządami książąt Burgundii. Jednak już pod koniec tego samego wieku wraz z Luksemburgiem i Belgią obszary te przeszły pod panowanie dynastii Habsburgów. W połowie XVI wieku tron objęli Habsburgowie linii hiszpańskiej.

Wielu zwolenników w Niderlandach znalazła reformacja. Prowincje północne niezadowolone z władzy katolickich Habsburgów zawarły 23.I.1579 r. unię w Utrechcie, ogłaszającą wolność religijną i wyzwolenie spod władzy Hiszpanów. Zapoczątkowała ona powstanie przeciw władcom.

W 1585 nastąpił podział kraju na niepodległą, protestancką Północ, oraz katolickie Południe – tzw. hiszpańskie Niderlandy, które z czasem utworzyły Belgię. Prowincje północne proklamowały w 1588 r. utworzenie Republiki Zjednoczonych Prowincji, potocznie zwanej było Holandią. Sama Hiszpania niepodległość Holandii uznała dopiero w 1648 r.

Od tego czasu nastąpił znaczny rozwój państwa. Republika miała największą w Europie flotę handlową i wojenną. Wyparła dzięki niej ze szlaków handlowych Francuzów i Portugalczyków. Od XVII wieku kraj rozpoczął ekspansję kolonialną. Stał się wkrótce znaczącą potęgą handlową i morską świata.

Jednak już pod koniec XVIII wieku państwo straciło niezależność na rzecz Francji. Wiązała się z tym także utrata dużej części kolonii. W 1795 r. zostało przekształcone w Republikę Batawską, a w 1810 r. włączone do Francji jako Królestwo Holandii.

Po upadku Napoleona połączono Holandię razem z Belgią i Luksemburgiem w Królestwo Zjednoczonych Niderlandów. Po niedługim czasie, w 1830 roku, odłączyła się Belgia, a w 1890 r. wygasła unia personalna z drugim z państw. Wówczas królem został Wilhelm I Orański, który zapoczątkował nowy ustrój w kraju, a mianowicie monarchię konstytucyjną.

W czasie I wojny światowej Holandia była państwem neutralnym, natomiast okres II wojny światowej to okres okupacji przez faszystowskie Niemcy w latach 1940-45. Po zakończeniu wojny Holandia straciła swoje kolonie w Indonezji. Jedyną kolonią są posiadające dużą autonomię Antyle Holenderskie.

Do 1980 r. królową holenderską była Julianna I. W tymże roku zrzekła się korony królewskiej na rzecz swojej córki – obecnej królowej Beatrix. Kraj należy do Unii Europejskiej, wchodzi w skład pierwszej szóstki państw, które ją utworzyły. Holandia jest także członkiem NATO.